İtalya’nın 20 İdari Bölgesi: Lazio, Toskana, Marche ve Diğerlerinin Karşılaştırması

İtalya’nın 20 idari bölgesi nasıl okunur?

İtalya anakara, adalar ve iki büyük denizin üzerinde 20 idari bölgeye (regioni) ayrılır. italyadaevim.com bu 20 birimi tek tek semt ilanı gibi değil, anayasa-coğrafya-ekonomi katmanı olarak okur. Lazio, Marche ve Toskana merkez kuşağın üç farklı yüzüdür: başkent, KOBİ vadisi ve kültür tepeleri. Kuzeyde Lombardiya nüfus ve GSYİH’de öndedir.

Güneyde Campania kalabalık, Calabria kişi başı gelirde geridedir. Adalar Sicilya ve Sardinya özel statülüdür. Anayasa’nın V. başlığı bölgeleri Cumhuriyet’in kurucu birimleri sayar. Beş bölge özel statü (statuto speciale) taşır.

On beş bölge olağan statü (statuto ordinario) ile yönetilir. Özel statülüler Sicilya, Sardinya, Valle d’Aosta, Trentino-Alto Adige ve Friuli-Venezia Giulia’dır.

Sicilya’nın statüsü 1946’da, Anayasa’dan önce doğmuştur. Olağan bölgeler anayasada 1948’de yazılmış, fiilen 1970’te seçimle çalışmaya başlamıştır. 2001 reformu yetki paylaşımını yeniden çizmiştir. Trentino-Alto Adige fiilen Trento ve Bolzano özerk illerine bölünür.

Valle d’Aosta Fransızcayı resmi dil yapar. Friuli-Venezia Giulia Slovence azınlık haklarını anayasal düzeye taşır. Sardinya ada mesafesini özerklik gerekçesi yapar. Bölge başkanı (presidente) ve konsey (consiglio regionale) her birimde vardır.

Anayasal statü: olağan ve özel bölgeler

Yerel vergi ve sağlık hizmeti bölge bütçesinin omurgasıdır. Devlet yine savunma, yargı ve para birimini tutar. Başkent Roma Lazio’dadır; bu Lazio’yu diğer 19’dan siyaseten ayırır. Milano Lombardiya’dadır; bu Lombardiya’yı finansen ayırır.

Napoli Campania’dadır; bu Campania’yı Güney’in metropolü yapar. Yüzölçümünde Sicilya, Piemonte ve Sardinya ilk üçtedir. Nüfusta Lombardiya, Lazio, Campania, Veneto ve Sicilya öndedir. En seyrek Valle d’Aosta ve Basilicata’dır.

En küçük yüzölçümü Valle d’Aosta’dır. Molise 1963’te Abruzzo’dan ayrılarak en genç bölge olmuştur. Kuzey-güney (Mezzogiorno) farkı GSYİH, işsizlik ve göçte okunur. Bu fark anayasal statüden çok tarih, altyapı ve sanayi kümelenmesidir.

Po Ovası Lombardiya, Piemonte, Veneto ve Emilia-Romagna’yı birbirine bağlar. Apenin omurgası Toskana’dan Calabria’ya kadar iç bölgeleri belirler. Tiren kıyısı Liguria, Toskana, Lazio, Campania ve Calabria’yı ısıtır. Adriyatik kıyısı Veneto, Friuli, Emilia, Marche, Abruzzo, Molise ve Puglia’yı diziler.

Umbria denize çıkmayan ‘yeşil kalp’tir. Piemonte de resmi olarak iç bölgedir, denize Liguria’dan bakar. Lombardiya deniz yerine göllerle nefes alır. Trentino-Alto Adige Alp geçididir.

Valle d’Aosta Mont Blanc’ın İtalyan vadisidir. Eğitim sistemi ulusaldır ama meslek eğitimi ve bazı üniversite kampüsleri bölgeye yaslanır.

Nüfus, yüzölçümü ve kuzey-güney farkı

Bölge	Başkent	Statü	Nüfus (mn)	km²
Piemonte	Torino	olağan	4.26	25.387
Valle d’Aosta	Aosta	özel	0.123	3.261
Lombardia	Milano	olağan	9.98	23.864
Trentino-Alto Adige	Trento	özel	1.08	13.605
Veneto	Venedik	olağan	4.85	18.345
Friuli-Venezia Giulia	Trieste	özel	1.19	7.924
Liguria	Cenova	olağan	1.51	5.416
Emilia-Romagna	Bologna	olağan	4.46	22.453
Toscana	Floransa	olağan	3.66	22.987
Umbria	Perugia	olağan	0.86	8.464
Marche	Ancona	olağan	1.48	9.401
Lazio	Roma	olağan	5.72	17.232
Abruzzo	L’Aquila	olağan	1.27	10.832
Molise	Campobasso	olağan	0.29	4.461
Campania	Napoli	olağan	5.61	13.671
Puglia	Bari	olağan	3.91	19.541
Basilicata	Potenza	olağan	0.54	10.073
Calabria	Catanzaro	olağan	1.85	15.222
Sicilia	Palermo	özel	4.8	25.832
Sardegna	Cagliari	özel	1.58	24.100

Bologna, Padova, Napoli Federico II ve Sapienza tarihî düğümlerdir. Turizm Toskana, Lazio, Veneto ve Campania’da GSYİH’yi şişirir. Sanayi Lombardiya, Emilia-Romagna ve Veneto’da ihracat üretir. Tarım Puglia zeytini, Piemonte şarabı, Sicilya narenciyesi ile ayrışır.

Konut fiyatı Milano ve Roma’da ulusal ortalamanın üzerindedir. Calabria ve Molise’de giriş daha düşüktür, talep daha seçicidir. italyadaevim.com 20 bölgeyi semt ilanı ve kira gürültüsüyle birlikte okumanızı ister. Karşılaştırma tablosu başkent, statü ve nüfusu yan yana koyar.

Grafikler en kalabalık ve en yüksek gelirli dilimleri gösterir. Tek yazı 20 kimliği bitirmez; her bölgenin ayrı makalesi vardır. Piemonte başkenti Torino, statüsü olağan, kuşağı Kuzey-batı olarak okunur. Piemonte’de yaklaşık 4.26 milyon kişi, 25387 km² ve ~168 kişi/km² yoğunluk vardır.

Piemonte göreli GSYİH endeksi 108 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Alp yayı, Po Ovası, Monferrato ve Langhe tepeleri. Ekonomi cümlesi: sanayi ovaları ile bağ tepeleri birlikte durur; Torino metropolü GSYİH’yi çeker. Turizm vitrini Langhe bağları, sanayi vitrini otomotiv mirası (FIAT hattı) tarafındadır.

Piemonte komşuları arasında Valle d’Aosta, Lombardia, Liguria öne çıkar. Piemonte’de eğitim notu: teknik üniversite ve meslek liseleri sanayiye bağlıdır. Valle d’Aosta başkenti Aosta, statüsü özel, kuşağı Kuzey-batı olarak okunur. Valle d’Aosta’da yaklaşık 0.123 milyon kişi, 3261 km² ve ~38 kişi/km² yoğunluk vardır.

Valle d’Aosta göreli GSYİH endeksi 122 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: İtalya’nın en küçük bölgesi; Mont Blanc, Matterhorn, Gran Paradiso. Ekonomi cümlesi: kişi başı gelir yüksektir; nüfus az, turizm ve enerji ağırlıklıdır. Turizm vitrini Cervinia, sanayi vitrini hidrolelektrik tarafındadır.

Valle d’Aosta komşuları arasında Piemonte, Fransa, İsviçre öne çıkar. Valle d’Aosta’da eğitim notu: iki dilli okul; küçük üniversite. Lombardia başkenti Milano, statüsü olağan, kuşağı Kuzey olarak okunur. Lombardiya’da yaklaşık 9.98 milyon kişi, 23864 km² ve ~418 kişi/km² yoğunluk vardır.

Lombardia göreli GSYİH endeksi 130 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Alp kuzeyi, Prealp gölleri, Po Ovası sanayi bandı.

Coğrafya: Alp, Apenin, adalar, iki deniz

Ekonomi cümlesi: ulusal GSYİH’nin yaklaşık beşte birine yakın pay; ihracatçı KOBİ ağı. Turizm vitrini Milano Duomo, sanayi vitrini finans tarafındadır. Lombardia komşuları arasında Piemonte, Emilia-Romagna, Veneto öne çıkar. Lombardiya’da eğitim notu: ülkenin en yoğun üniversite ve araştırma kümesi.

Trentino-Alto Adige başkenti Trento, statüsü özel, kuşağı Kuzey-doğu olarak okunur. Trentino-Alto Adige’de yaklaşık 1.08 milyon kişi, 13605 km² ve ~79 kişi/km² yoğunluk vardır. Trentino-Alto Adige göreli GSYİH endeksi 135 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Dolomitler, Adige vadisi, Alp geçitleri.

Ekonomi cümlesi: İtalya’nın en yüksek kişi başı gelir bandına yakındır; iki il ayrı bütçe tutar. Turizm vitrini Dolomitler, sanayi vitrini yenilenebilir enerji tarafındadır. Trentino-Alto Adige komşuları arasında Veneto, Lombardia, Avusturya öne çıkar. Trentino-Alto Adige’de eğitim notu: İtalyanca, Almanca ve Ladin okul hatları.

Veneto başkenti Venedik, statüsü olağan, kuşağı Kuzey-doğu olarak okunur. Veneto’da yaklaşık 4.85 milyon kişi, 18345 km² ve ~264 kişi/km² yoğunluk vardır. Veneto göreli GSYİH endeksi 118 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Dolomit etekleri, Po deltası, lagün, tepe bağları.

Ekonomi cümlesi: ihracatçı Kuzey-doğu modeli; Venedik turizmi ayrı bir GSYİH dilimidir. Turizm vitrini Venedik, sanayi vitrini mekanik tarafındadır. Veneto komşuları arasında Lombardia, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia öne çıkar. Veneto’da eğitim notu: Padova Avrupa’nın en eski üniversitelerindendir.

Friuli-Venezia Giulia başkenti Trieste, statüsü özel, kuşağı Kuzey-doğu olarak okunur. Friuli-Venezia Giulia’da yaklaşık 1.19 milyon kişi, 7924 km² ve ~150 kişi/km² yoğunluk vardır. Friuli-Venezia Giulia göreli GSYİH endeksi 108 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Karst platosu, Friuli ovası, Alp doğusu.

Ekonomi cümlesi: liman ve sınır ticareti; 1976 deprem sonrası yeniden imar izi. Turizm vitrini Trieste, sanayi vitrini liman lojistiği tarafındadır. Friuli-Venezia Giulia komşuları arasında Veneto, Avusturya, Slovenya öne çıkar. Friuli-Venezia Giulia’da eğitim notu: İtalyanca ve Slovence okul seçenekleri.

Liguria başkenti Cenova, statüsü olağan, kuşağı Kuzey-batı olarak okunur. Liguria’da yaklaşık 1.51 milyon kişi, 5416 km² ve ~279 kişi/km² yoğunluk vardır.

Ekonomi, sanayi ve GSYİH

Liguria göreli GSYİH endeksi 105 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Apenin’in denize düştüğü dar teras; Cinque Terre. Ekonomi cümlesi: liman GSYİH’si yüksek, iç tepeler yaşlanır ve nüfus kaybeder. Turizm vitrini Cinque Terre, sanayi vitrini liman tarafındadır.

Liguria komşuları arasında Piemonte, Emilia-Romagna, Toscana öne çıkar. Liguria’da eğitim notu: denizcilik ve mühendislik öne çıkar. Emilia-Romagna başkenti Bologna, statüsü olağan, kuşağı Kuzey-doğu / merkez olarak okunur. Emilia-Romagna’da yaklaşık 4.46 milyon kişi, 22453 km² ve ~199 kişi/km² yoğunluk vardır.

Emilia-Romagna göreli GSYİH endeksi 125 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Po ovası, Apenin güneyi, Adriyatik sahili. Ekonomi cümlesi: kişi başı gelir yüksek; ihracat ve kooperatifler. Turizm vitrini Rimini, sanayi vitrini gıda (DOP) tarafındadır.

Emilia-Romagna komşuları arasında Lombardia, Veneto, Toscana öne çıkar. Emilia-Romagna’da eğitim notu: dünyanın en eski üniversitesi Bologna’dadır. Toscana başkenti Floransa, statüsü olağan, kuşağı Merkez olarak okunur. Toskana’da yaklaşık 3.66 milyon kişi, 22987 km² ve ~159 kişi/km² yoğunluk vardır.

Toscana göreli GSYİH endeksi 110 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Chianti tepeleri, Apenin, Maremma, adalar. Ekonomi cümlesi: turizm ve tarım peyzajı GSYİH’yi şişirir; iç kesim daha sakin. Turizm vitrini Floransa, sanayi vitrini turizm tarafındadır.

Toscana komşuları arasında Liguria, Emilia-Romagna, Umbria öne çıkar. Toskana’da eğitim notu: tarihî üniversiteler ve tasarım okulları. Umbria başkenti Perugia, statüsü olağan, kuşağı Merkez olarak okunur. Umbria’da yaklaşık 0.86 milyon kişi, 8464 km² ve ~102 kişi/km² yoğunluk vardır.

Umbria göreli GSYİH endeksi 90 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Apenin, Trasimeno Gölü, tepe kentleri. Ekonomi cümlesi: Toscana’ya göre daha sakin GSYİH; hac ve doğa turizmi. Turizm vitrini Assisi, sanayi vitrini çelik (Terni) tarafındadır.

Umbria komşuları arasında Toscana, Marche, Lazio öne çıkar. Umbria’da eğitim notu: yabancı öğrenciler için dil üniversitesi öne çıkar.

Eğitim, kültür ve dil

Bölge	Kuşak	GSYİH endeksi	Turizm vitrini	Sanayi vitrini
Trentino-Alto Adige	Kuzey-doğu	135	Dolomitler	yenilenebilir enerji
Lombardia	Kuzey	130	Milano Duomo	finans
Emilia-Romagna	Kuzey-doğu / merkez	125	Rimini	gıda (DOP)
Valle d’Aosta	Kuzey-batı	122	Cervinia	hidrolelektrik
Veneto	Kuzey-doğu	118	Venedik	mekanik
Lazio	Merkez	112	Kolezyum	kamu ve diplomatik hizmet
Toscana	Merkez	110	Floransa	turizm
Piemonte	Kuzey-batı	108	Langhe bağları	otomotiv mirası (FIAT hattı)
Friuli-Venezia Giulia	Kuzey-doğu	108	Trieste	liman lojistiği
Liguria	Kuzey-batı	105	Cinque Terre	liman

Marche başkenti Ancona, statüsü olağan, kuşağı Merkez olarak okunur. Marche’de yaklaşık 1.48 milyon kişi, 9401 km² ve ~157 kişi/km² yoğunluk vardır. Marche göreli GSYİH endeksi 98 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Apenin’ten denize inen paralel vadiler, Conero.

Ekonomi cümlesi: KOBİ ihracatı; 2016 deprem bazı iç vadileri vurdu. Turizm vitrini Urbino, sanayi vitrini ayakkabı tarafındadır. Marche komşuları arasında Emilia-Romagna, Toscana, Umbria öne çıkar. Marche’de eğitim notu: Urbino tarihî üniversite kenti.

Lazio başkenti Roma, statüsü olağan, kuşağı Merkez olarak okunur. Lazio’da yaklaşık 5.72 milyon kişi, 17232 km² ve ~332 kişi/km² yoğunluk vardır. Lazio göreli GSYİH endeksi 112 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Tiber, Castelli Romani gölleri, Agro Pontino, Apenin doğusu.

Ekonomi cümlesi: Roma metropolü GSYİH’yi çeker; çevre iller daha sanayi-tarım. Turizm vitrini Kolezyum, sanayi vitrini kamu ve diplomatik hizmet tarafındadır. Lazio komşuları arasında Toscana, Umbria, Marche öne çıkar. Lazio’da eğitim notu: Sapienza Avrupa’nın en büyük üniversitelerindendir.

Abruzzo başkenti L’Aquila, statüsü olağan, kuşağı Merkez / Güney eşiği olarak okunur. Abruzzo’da yaklaşık 1.27 milyon kişi, 10832 km² ve ~117 kişi/km² yoğunluk vardır. Abruzzo göreli GSYİH endeksi 85 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Gran Sasso, Maiella, Apenin’in en yüksek zirveleri.

Ekonomi cümlesi: 2009 L’Aquila depremi imar ve nüfusu etkiledi; sahil daha canlı. Turizm vitrini Gran Sasso, sanayi vitrini ilaç ve otomotiv yan sanayi tarafındadır. Abruzzo komşuları arasında Marche, Lazio, Molise öne çıkar. Abruzzo’da eğitim notu: üç üniversite; dağ-sahil dağınıklığı.

Molise başkenti Campobasso, statüsü olağan, kuşağı Güney olarak okunur. Molise’de yaklaşık 0.29 milyon kişi, 4461 km² ve ~65 kişi/km² yoğunluk vardır. Molise göreli GSYİH endeksi 75 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Apenin tepeleri, Trigno-Biferno vadileri.

Ekonomi cümlesi: nüfus kaybı ve yaşlanma; kişi başı gelir ulusal ortalamanın altında. Turizm vitrini Termoli, sanayi vitrini tarım tarafındadır.

Turizm ve konut notu

Molise komşuları arasında Abruzzo, Lazio, Campania öne çıkar. Molise’de eğitim notu: tek bölgesel üniversite. Campania başkenti Napoli, statüsü olağan, kuşağı Güney olarak okunur. Campania’da yaklaşık 5.61 milyon kişi, 13671 km² ve ~410 kişi/km² yoğunluk vardır.

Campania göreli GSYİH endeksi 64 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Vezüv, Campi Flegrei, Apenin, adalar. Ekonomi cümlesi: kayıt dışı ve resmi ekonomi yan yana; kişi başı gelir düşük, turizm yüksek. Turizm vitrini Pompei, sanayi vitrini turizm tarafındadır.

Campania komşuları arasında Lazio, Molise, Puglia öne çıkar. Campania’da eğitim notu: Federico II 1224’ten beri; kalabalık kampüsler. Puglia başkenti Bari, statüsü olağan, kuşağı Güney olarak okunur. Puglia’da yaklaşık 3.91 milyon kişi, 19541 km² ve ~200 kişi/km² yoğunluk vardır.

Puglia göreli GSYİH endeksi 70 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: düz tavoliere, Murge, Gargano, Salento. Ekonomi cümlesi: tarım ihracatı güçlü; kişi başı gelir Güney ortalamasına yakın. Turizm vitrini Alberobello, sanayi vitrini zeytinyağı tarafındadır.

Puglia komşuları arasında Molise, Campania, Basilicata öne çıkar. Puglia’da eğitim notu: Bari teknik ve tıp ağırlıklı. Basilicata başkenti Potenza, statüsü olağan, kuşağı Güney olarak okunur. Basilicata’da yaklaşık 0.54 milyon kişi, 10073 km² ve ~54 kişi/km² yoğunluk vardır.

Basilicata göreli GSYİH endeksi 72 civarıdır (İtalya≈100). Coğrafya cümlesi: Apenin, Pollino, Sassi di Matera, petrol sahaları. Ekonomi cümlesi: Matera turizmi ve enerji yatırımı; genel nüfus kaybı. Turizm vitrini Matera, sanayi vitrini otomotiv (Melfi) tarafındadır.

Basilicata komşuları arasında Campania, Puglia, Calabria öne çıkar.

Kısa özet ve italyadaevim

Basilicata’da eğitim notu: küçük üniversite, Potenza-Matera kampüsleri. Calabria başkenti Catanzaro, statüsü olağan, kuşağı Güney olarak okunur. Calabria’da yaklaşık 1.85 milyon kişi, 15222 km² ve ~122 kişi/km² yoğunluk vardır. Calabria göreli GSYİH endeksi 58 civarıdır (İtalya≈100).

Coğrafya cümlesi: Aspromonte, Sila, Pollino, uzun kıyı. Ekonomi cümlesi: Gioia Tauro konteyner limanı stratejik; kişi başı gelir düşük, göç yüksek. Turizm vitrini Tropea, sanayi vitrini tarım (narenciye, zeytin) tarafındadır. Calabria komşuları arasında Basilicata, Sicilya (boğaz) öne çıkar.

Calabria’da eğitim notu: Rende kampüsü bölgenin büyük üniversitesidir. Sicilia başkenti Palermo, statüsü özel, kuşağı Ada / Güney olarak okunur. Sicilya’da yaklaşık 4.8 milyon kişi, 25832 km² ve ~186 kişi/km² yoğunluk vardır. Sicilia göreli GSYİH endeksi 65 civarıdır (İtalya≈100).

Coğrafya cümlesi: İtalya’nın yüzölçümü en büyük bölgesi; Etna, iç tepeler, adalar. Ekonomi cümlesi: özel statüye rağmen kişi başı gelir düşük; turizm ve tarım öne çıkar. Turizm vitrini Etna, sanayi vitrini tarım tarafındadır. Sicilia komşuları arasında Calabria (boğaz), Malta denizi öne çıkar.

Sicilya’da eğitim notu: üç büyük devlet üniversitesi. Sardegna başkenti Cagliari, statüsü özel, kuşağı Ada olarak okunur. Sardinya’da yaklaşık 1.58 milyon kişi, 24100 km² ve ~66 kişi/km² yoğunluk vardır. Sardegna göreli GSYİH endeksi 78 civarıdır (İtalya≈100).

Coğrafya cümlesi: İtalya’nın ikinci büyük yüzölçümü; iç plato, uzun kıyı, nuraghe. Ekonomi cümlesi: kıyı turizmi yüksek sezonlu; iç kesim nüfus kaybeder. Turizm vitrini Costa Smeralda, sanayi vitrini turizm tarafındadır. Sardegna komşuları arasında Korsika (Fransa, boğaz), kıta İtalya denizle öne çıkar.

Sardinya’da eğitim notu: iki devlet üniversitesi; ada içi dolaşım maliyetli. Özel statü kişi başı geliri otomatik yükseltmez: Sicilya özeldir ama endeksi düşüktür. Valle d’Aosta özeldir ve endeksi yüksektir; nüfus azdır. Trentino-Alto Adige özeldir ve endeksi listenin tepesine yakındır.

Lombardiya olağandır ama GSYİH’de özel statülülerden büyütür. Lazio olağandır; kamu istihdamı Roma sayesinde şişkindir. Toskana olağandır; peyzaj turizmi markadır. Marche olağandır; Adriyatik KOBİ’si sessiz ihracatçıdır.

Emilia-Romagna gıda ve motoru aynı ovada tutar. Veneto lagün turizmi ile ova sanayisini ayırır. Liguria dar kıyıda liman ve Cinque Terre’yi sıkıştırır. Umbria deniz yokluğunu Assisi ile telafi eder.

Abruzzo dağ ve sahili aynı bölgede tutar. Puglia iki denize bakar, zeytinliği büyüktür. Basilicata vitrini Matera, başkenti Potenza’dır. Campania yoğunlukta Lombardiya’ya yaklaşır, gelirde ayrılır.

Calabria iki deniz ve göç cümlesidir. Sardinya feribotsuz düşünülemez. Piemonte Alp ve bağ ile Savoya tarihini taşır. Friuli sınır rüzgârı ve kahve limanıdır.

Bu yirmi cümle yirmi dosyadır. Siz bölge seçerken önce statü, sonra tren, sonra kira bakın. italyadaevim.com ilanlarını bölge yazısının altına koyar. Karşılaştırma bitti sanırsınız, semt bitmez.

Hazırlıklı okuyucu ikinci bölge yazısında öne geçer. Hazırlıksız gezgin yalnızca başkenti görür. Siz hazır olursanız 20 idari bölgeyi doğru sırada okursunuz.